جنگلهای مانگرو در ایران

       بازگشت به صفحه اصلی زیبازیست

جنگلهای مانگرو ایران در گستره جزر و مد مصب ها ، دلتا ها جزایر بین خورها در طول سواحل کشیده شده اند که بصورت جوامع بزرگ و کوچک گسسته یا پیوسته دیده می شوند یکی از جوامع و چهرهای جالب گیاهی سرزمین ایران جنگلهای مانگرو هستند که در نوار ساحلی خلیج فارس و دریای عمان قرار گرفته اند .

رویشگاه مانگرو ها در ایران پذیرای دو گونه مانگرو Avicennia  marina   و Rhizophora  mucronta  است ، که برای گونه های مربور منحصربفرد است و سایر گونه ها قابلیت با مانگرو ها را ندارند و از محیط حذف می شوند بنابراین مانگرو ها حاکم مطلق اراضی خود در منطقه محسوب شده و بصورت غالب مستقر هستند .

 اما اکوسیستم مانگرو از اجتماعات جانوری بی نظیری برخوردارند ، به گونه ای که برای گونه های بی شماری از بی مهرگان تا مهرداران خشکی زی و آبزی زیستگاهی یگانه و منسجم فراهم می کند .

جنگلهای مانگرو با سایر اکوسیستم های جنگلی تفاوت اساسی دارند ، این جنگلها نه به خشکی تعلق دارند و نه به دریا ، بلکه هدیه و ارمغان مشترک آب و خشکی به شمار می روند .

این جنگلها که تالابهای جنگلی نیز محسوب می شوند ، اکوسیستم هایی هستند با شرایط اکوتونی که در گذرگاه آب و خشکی سازگاری پیدا کرده اند ، در واقع اکوسیستم آنها متاثر از اکوسیستم های خشکی و آبی می باشد .

مانگرو ها گرچه در برابر آب شور مقاوم هستند ، اما به جریان دائمی آب شیرین نیز نیاز دارند بر خلاف اکوسیستم های خشکی محیط زیستی نا آرام ، پویا و در حال تغییر دارند .

در اکو سیستم مانگرو ها کلیه عوامل از طریق فرآیند هایی به یکدیگر مرتبط هستند که بواسطه آنها تبادل و جذب مداوم انرژی روی می دهد .

فرآیند های درونی تثبیت انرژی ، انباشت بیوماس ، تجزیه مواد آلی مرده و چرخه مواد معدنی به شدت تحت تاثیر شماری از فرآیند های بیرونی قرار دارند که ثبات زیستگاه را تنظیم می کنند و تعیین کننده تنوع زیستی و سرشت کارکردی اکوسیستم هستند .

در صورتیکه این فرآیندها حفظ شوند اکوسیستم پایدار خواهد ماند و اختلال در هر یک از آنها منجر به تخریب و انهدام  اکوسیستم می گردد.

جنگلهای مانگرو ایران در سال 1972 به عنوان تنها اجتماعات  معرف اقلیم حیاتی پالئوترپیک بات برخورداری از معیارهای برنامه انسان و زیستگره یوشکو MaB بعنوان ذخیره گاه زیستگره برگزیده و در شبکه جهانی ذخیره گاهها ثبت گردید .

جنگلهای مانگرو ایران به عنوان یکی از مهمترین مراکز زیستی پرندگان مهاجر آبزی و آبزیان دریایی برای کنوانسیون رامسر از اهمیت ویژه ای بر خودار هستند .

این جنگلها به دلیل موقعیت  گذرگاهی و به آن علت غنای زیستی خود با بیشتر معیارهای این کنوانسیون همخوانی داشته و عنوان گرفتن تالاب بین المللی امری طبیعی و مناسب برای آنها محسوب می شود .

اکو سیستم مانگرو ها نه تنها به عنوان زیستگاههای حساس از نظر اهداف و حفاظت از اولویت بر خوردارند بلکه بدلیل کارکرد ارزشهای غیر قابل جانشین خود از یکسو و اهمیت آنها از نظر زیستگاهی از سوی دیگر در کانون توجه کنوانسیون تنوع زیستی نیز قرار گرفته است .

جنگلهای مانگرو ایران بعنوان رویشهای ساحلی ویژه در کنگره سوم پارک های  ملی دریایی اندونزی جهت احداث پارکهای ملی دریایی نیز مورد تأکیـد قرار  گرفته اند .

جنگلهای مانگرو در سواحل جنوبی ایران با وسعت 9200 هکتار در مناطق متعددی حد فاصل مدارهای25 درجه و 11 دقیقه تا 27 درجه و 25 دقیقه گسترش یافته است .

این اجتماعات گیاهی که تنها رویشهای چوبی ناحیه جزر ومدی سواحل گرمسیری می باشند در 65 کشور با وسعت حدود میلیون هکتار پراکنده شد ه اند که تنها از 63 گونه درختی و درختچه ای به عنوان گونه های اصلی تشکیل یافته اند و با بیش از 100 گونه علفی پیچیده و درختچه ای در رویشگاه های خود همراهی می کردند .

 از مشخصه های درختان مانگرو و وجود ریشه های هوایی با اشکال مختلف در آنها وجود پدیده زنده زایی یا شبه زنده زایی در اندامهای زایشی آنها  می باشد .

همچنین توانائی مقابله با شوری آبهای دریائی به واسطه مکانیسم های مختلف از دیگر ویژگی های انحصاری این گیاهان به شمار می رود .

مانگرو ها که در کناره سواحل ، خورها ، مصبها، خلیج های کوچک ساحلی بر روی اراضی دانه ریز و در محیط های آرام و کم تلاطم آب ها را می گیرند .

از شرایط زیستگاهی مطلوب برای شماری بسیاری از آبزیان دریائی و پرندگان آبزی برخوردار می باشند ، آبراهه های اجتماعات مانگرو به واسطه غنی بودن از خورده های گیاهی آلی (Detritus ) و دریافت مواد مغذی نشت یافته از اراضی خشکی ارزش پرورشگاهی بالائی برای گونه های آبزی دارا می باشند و از این رو نقش غیر قابل جانشینی در زنجیره غذایی دریا عهده دار هستند .

ویژگی های اصلی مانگرو به این شرح :

1-این دسته از گیاهان تنها در بین درختان و درختچه ها یافت می شوند و گونه های علفی جزو گونه های اصلی مانگرو به حساب نمی آیند .

2-درختان و درختچه های مانگرو تنها در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری وجود دارند .

3-اجتماعات مانگرو در مناطق رویشی خود تنها در نواحی جزر و مدی در کنار سواحل ، دلتاها ، مصعب رودخانه ها خور ها ، جزایر گلی ماسه ای مستقر  می گردند .

4-درختان مانگرو در مرداب های گرمسیری دارای ریشه های تنفسی هستند که به صورت مختلف (سینوس ، حلقه ای ، عصائی ) نمایان می شوند .

5-بذر درختان مانگرو بخشی از مراحل رویشیخود را بر روی پایه مادری سپری می کند ، و به همین دلیل زنده زا یا شبه زنده زا هستند .

اجتماعات مانگرو ایران تنها از 2 گونه درختی با نام درخت حرا ( Avicennia  marina ) و درخت چندل (Rhizophora mucronata ) تشکیل       

  یافته است.

بنابراین جنگلهای مانگرو ایران به نام جنگلهای حرا نامیده می شوند و این امر به دلیل غلبه درختان فوق در اکثر رویشگاههاست .

منبع: پروژه کارشناسی خانم مریم کوپشی

بازگشت به صفحه اصلی زیبازیست

دانشگاه آزاد اسلامي

واحد بندرعباس

 دانشكده منابع طبيعي و علوم دريايي

گروه محيط زيست

 جلسه بحث : اخذ درجه كارشناسي دررشته مهندسي منابع طبيعي ـ محيط زيست

عنوان جلسه بحث : بررسي حيات وحش جزيره شيدور

 استاد راهنما : رحمت الله پاشا اميري

 محقق : مريم كوپشي

پائيز  1383

4-3- پوشش گياهي :

سطح جزيره راگياهان علفي وبوته اي فصلي وچندساله دربرگرفته است بطوريكه درسطح جزيره گونه درختي ودرختچه اي ديده نمي شوند.گونه هاي بوته اي غالب جزيره بويژه درمركزآن راatriplex  sp ,seuda,vermiculatee  دربرگرفته است ودرضلع شمالي جزيره به صورت متراكم درختچه جوچ salvadora persica رشدنموده است.درساليان اخيربدليل كاشت گونه درختچه اي سمرprosopis juliflora  درجزيره لاوان بذراين گياه وارد اين جزيره شدهوتعداد 3 نهال كوچك درجزيره رشدنموده است كه درختچه مهاجم جزيره مي باشد.

سايرگونه هاي گياهي جزيره درجدول ذيل بيان شده است.

توجه : هرگونه کپی برداری تنها با ذکر منبع مجاز می باشد

 عنوان گزارش : تغییرات برخی پارامترهای بیوشیمیایی و بیومتریک در اثرتیمار نیتراته و نیترات محیط روی گیاه کاسنی (Cichorium intybus)

مهندس آژیر خلیل آریا ( عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس ) - خانم دکتر مه لقا قربانلی ( عضو هیئت علمی گروه زیست شناسی دانشگاه تربیت معلم تهران ) - دکتر رضا حیدری ( عضو هیئت علمی گروه زیست شناسی دانشگاه ارومیه )

در اين كارتحقيقاتي كه در دو بخش انجام گرفته، 1- ابتدا اثر ازت نيتراتي روي گياه كاسني مورد بررسي قرار گرفت و طريقه عمل به اين نحو بود كه گياه كاسني را كه بصورت كشت گلداني آماده شد بود تحت شرايط گلخانه ( دما 20 تا 25 درجه سانتيگراد و رطوبت 50-40 درصد ) و در مرحله رويشي با مقادير مختلف ازت نيتراتي تيمار نموديم. خاك مورد استفاده براي كشت حاوي 50% شن و 50% رس بو. در اين آزمايش اثرات دوزهاي مختلف نيترات را ( 90-60-30-0 كيلوگرم در هكتار ) بر الف : پارامترهاي مختلف رشد مانند وزن تر برگ و ريشه، وزن خشك برگ و ريشه، سطح برگي، طول ريشه و برگ، تعداد برگ و طول كل گياه مورد بررسي و آناليز آماري قرار گرفت و مشخص گرديد كه همه به جز طول كل گياه و تعداد برگ افزايش يافته اند. ب : همينطور اثر دوزهاي مختلف نيترات را روي برخي از تغييرات بيوشيميايي چون قندهاي محلول، نشاسته، پروتئينهاي محلول، ازت كل و باندهاي الكتروفورزي پروتئينهاي ريشه و برگ گياه كاسني بررسي و مورد تجزيه و تحليل آماري قرار گرفت و مشخص گرديد كه همه تغييرات با افزايش تيمار كودي نيترات اعمال شده بطور معني داري افزايش نشان مي دهند و الكتروفوروگرام هاي بدست آمده حاكي از تغييرات باندهاي پروتئيني در اثر تيمار كود نيترات در ريشه و برگ گياه كاملا مشهود مي باشد. 2- در بخش دوم اثر عامل اكولوژيكي خاك روي تغييرات بيوشيميايي و بيومتريك گياه كاسني مورد بررسي قرار گرفت، با توجه به اينكه مووع مورد بررسي اثر نيترات محيط بود لذا نيترات موجود در خاك مورد بررسي قرار گرفت : به اين نحو كه بصورت تصادفي سه منطقه واقع در منطقه قاسملو از توابع شهرستان اروميه انتخاب و در هر سه از اين مناطق پلاتهايي را انداخته و در هريك از اين پلاتها كه مختص به هر منطقه بود در حدود 8 تا 7 گياه را همراه با خاك همان منطقه برداشت گرديد و مورد آناليز آماري قرا گرفت. آنگاه نمونه هاي حاصله را بر حسب افزايش نيترات خاك مرتب كرده سپس پارامترهاي بيومتريك چون طول ساقه و ريشه و تعداد انشعابات را مورد بررسي و آناليز آماري قرار داديم و مشخص گرديد كه پارامترهاي طول ساقه و ريشه با افزايش درصد نيترات موجود در خاك افزايش معني داري را نشان مي دهند ولي اثر معني داري روي تعداد انشعابات نشان نمي دهند. از تغييرات بيو شيميايي، قندهاي محلول، نشاسته، پروتئينهاي محلول و ازت كل ريشه و برگ گياه پس از آناليز آماري چنين استنباط گرديد كه اين فاكتورها با افزايش درصد نيترات خاك بطور معني داري افزايش پيدا كرده است.

توضيح : قابل ذكر است گياه كاسني در استان هرمزگان در منطقه حاجي آباد واقع در شمال استان هرمزگان مشاهده شده است.

                                  

نوع جنگل	درصد	مساحت(میلیون هکتار)
جنگلهای ارسبارانی	۱.۳	۰.۱
" ناحیه خلیج - عمانی	۱۷.۲	۲.۱۳
" ناحیه ایرانی - تورانی	۲۷.۸	۳
" ناحیه زاگرس	۳۸.۳	۴.۷۵
" هیرکانی	۰.۰۵	۱.۹۲

                                                                                           

با نظري به سواحل، بنادر و جزاير خليج‌ فارس و درياي عمان در جنوب ايران گستره‌اي متفاوت به لحاظ اقليمي از خاك ايران مشخص مي‌شود. شرايط اقليمي خاص اين منطقه استقرار گياهاني را سبب شده است كه با آن جامعه سازگاري داشته و جوامع گياهي را تشكيل داده‌اند به نام گياهان “مانگرو” و درخت “حرا” يكي از گياهاني است كه به طور وسيعي در ساحل جنوبي كشور رشد كرده است.
حرا در اراضي مردابي با خاك شور در جزر و مد دريا و مصب رودخانه‌ها مستقر بوده و در برخي نقاط به صورت جوامعي انبوه ديده مي‌شود. استفاده از چوب درخت حرا به‌عنوان سوخت و مصالح ساختماني، تعليف دام از برگ‌هاي حرا، حفاظت از سواحل در مقابل پيشروي آب دريا و محل امن براي زندگي برخي گونه‌هاي آبزي از جمله ويژگي‌هاي جنگل‌هاي حرا به شمار مي‌رود.
به گزارش خبرنگار كـشـاورزي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايـسـنـا)، گونه بومي حرا در استان هرمزگان Avicennia marina نام دارد و محل زيست آن مرداب‌هاي سواحل خليج‌فارس و درياي عمان در بندرعباس، بندر لنگه، بندر خمير، بندر جاسك و در جزيره قشم در مجاور بندر لافت است. حرا در جزيره قشم تشكيل توده‌هاي جنگلي و پارك‌هاي دريايي را داده است. اين گونه اغلب به صورت جنگل‌هاي تخريب يافته و يا درختچه‌هاي كوچك ديده مي‌شود.
از آنجا كه اين جامعه گياهي در طول ساليان دراز تامين كننده بخشي از نيازهاي اهالي ساحل خليج‌فارس بوده، همواره مورد بهره‌برداري نادرست قرار گرفته و از اين جهت در معرض خطر نابودي است.
در حال حاضر وسعت جنگل‌هاي حرا در سواحل جنوبي كشور به حدود 20 هزار و 500 هكتار رسيده است كه ضرورت حفاظت از اين جنگل را بيشتر مي‌كند
هر چند كه برداشت‌هاي بي‌رويه به منظور تعليف دام در ساليان‌ گذشته اثرات تخريبي شديدي را بر جنگل‌هاي حرا بر جا گذاشته اما در حال حاضر عاملي ديگر به شدت تهديد كننده زيست محيط درختان حرا هستند.
بر اساس گزارش‌هاي موجود، بر اثر توسعه فعاليت‌هاي نفتي در جنوب كشور به‌خصوص بعد از شدت گرفتن فعاليت در پارس‌جنوبي و احداث سكوهاي نفتي در خليج‌فارس، مواد زائد حاصل از اين اكتشافات و يا آلودگي آب دريا به مواد نفتي باعث شده است زيست جنگل‌هاي حرا به شدت مورد تهديد قرار گيرد.
به گزارش خبرنگار كشاورزي ايسنا، صيادان محلي معتقدند كه به علت آلودگي آب خليج‌فارس به موادنفتي و به‌تبع آن كاهش سطح جنگل‌هاي حرا، صيد آبزيان نيز با كاهش چشمگير روبه‌رو شده است زيرا بسياري از ماهيان در لابه‌لاي شاخه‌ها و ريشه‌هاي درختان حرا تخم‌ريزي مي‌كنند.
به نظر مي‌رسد مسوولان نفتي كشور و آنهايي كه به سرعت سعي در اكتشاف ذخاير نفتي دارند بايد تلاش كنند كه اين فعاليت آنها ذخاير زيستي كشور را به سمت نابودي نكشاند.
به‌ هر ترتيب بايد سعي شود كه از نابودي جنگل‌هاي حرا در ساحل جنوبي كشور كه نقش انكارناپذيري در اكولوژي منطقه دارند جلوگيري شود. به همين منظور منابع طبيعي استان هرمزگان سالانه 300 هزار اصله نهال حرا در سواحل جنوبي كشور كشت مي‌كند.
بر اساس آمار موجود تاكنون بيش از يك ميليون اصله نهال حرا در سواحل خليج‌فارس و دريای عمان كشت شده است.(منبع :پژوهشکده محيط زيست جهاد دانشگاهی)